Ngày nay con người chúng ta luôn quan tâm đến ngoại giới. Phật dạy chúng ta luôn quay về với đời sống nội tâm như “thiền học” để duy trì và gia tăng rất nhiều về sự “bình an tâm thức”. Không một ai trên đời này có thể đem bình an cho mọi người ngoài sự “hồi quang phản chiếu” bằng công án thiền gọi là “định tâm”. Tâm bình an chỉ lưu hiện trong bản thân của mình. Mọi người đều muốn an lạc, hạnh phúc. Niềm an lạc của tâm và nỗi đau tinh thần, chúng ta có thể thấy cảnh giới của tâm ấn tượng hơn, hiệu quả hơn và siêu việt hơn. Hiện nay các vị Bồ Tát sống, Thanh tịnh tăng, Thánh tăng đang là những người gìn giữ giá trị thực tại về cái “bình an tâm thức” ấy.

Điểm quan trọng là ý thức chân chính về trách nhiệm đối với toàn cầu mà nền tảng ấy chính là lòng từ bi, và trí tuệ trong sáng.

- Dịch bệnh và các tệ nạn:

Hiện nay trên thế giới, vấn đề quân sự cũng tạm lắng dịu, không có nghĩa là chấm dứt hoàn toàn, mà thời đại chạy đua vũ trang có phần ít lại. Điều phát triển nhất hiện nay là ngành không gian. Tìm ra những phát minh mới về khoa học để giúp cho nhân loại thoát khỏi sự đau đớn của thể xác trong cuộc chiến tranh vi trùng.

Trước đây tôi có đọc được một cuốn sách của một nhà bác học Hồ Hữu Tường nói về “Hội Long Hoa” vào thập niên bảy mươi có lẽ như vậy. Nguyên văn là: “Thế kỷ XXI là một thế kỷ mở đầu cho một cuộc chiến tranh vi trùng”. Nếu đem so với thời đại bây giờ thì có phần đúng.

Mối hiểm họa lớn nhất hiện nay là HIV/AISD mà con người phải hứng chịu, các nhà khoa học đang bó tay nhìn những cái chết bi thảm đang dần dần cấu xé mỗi một con người mang căn bệnh quái ác ấy. Nếu có chăng thì cũng quá đắt cho một con người bình thường. Ngoài những căn bệnh di chứng của chất độc, còi xương, viêm não Nhật bản, siêu vi gan thì hiện nay thế giới cũng đang đối diện với căn bệnh lạnh lùng và tàn nhẫn khác. Con người là tâm điểm hứng chịu, hàng tỷ vi trùng đang rình rập tấn công vào một cơ thể. Trước nguy cơ ấy con người chúng ta phải tìm hiểu rõ nguyên nhân xuất hiện những dịch bệnh ấy.

. Điều đầu tiên xin đề cập đến “cái tôi” là bản ngã. Bản ngã sẽ bị điều khiển bởi lòng tham của con người và tự nó hình thành từ những nhu cầu lợi lộc của bản thân về sắc tướng, thọ, tưởng, hành, thức, là “ngũ uẩn”. Muốn bảo vệ thân mình thì thiết lập một vòng đai an toàn cho chính mình, như ngôi nhà và hàng rào vậy.

Khi cái tôi đó biến thành cái tôi tập thể hay chủng tộc hoặc là một quốc gia, từ lòng tham nảy sinh  ranh giới. Từ tranh chấp ranh giới biến thành chiến tranh. Nếu ai xâm phạm vào quyền lợi của người khác, thì lòng đố kỵ ganh ghét, vị kỷ sinh ra.

Từ những cuộc chiến tranh thế giới đã đi qua, thảm họa của lòng hận thù ngày mỗi nhiều nỗi thảm khốc. Sinh linh đồ thán cứ kéo dài mãi qua nhiều thế hệ. Người ta không ngừng phát minh khoa học ra nhiều loại khác nhau như: Hạt nhân nguyên tử hoặc là vụ khí sinh hóa, thải ra trên trái đất này biết bao nhiêu vi trùng và hình thành hệ vi trùng cao hơn, ngay trong y dược, một loại kháng sinh, sau kháng sinh là kháng thể. Gần đây là những hóa chất thải xuống đồng ruộng cỏ cây để diệt những loài côn trùng độc hại. Các nhà nghiên cứu cho biết đó là những mầm họa. Vì sau khi diệt được vi khuẩn này thì các loại vi khuẩn miễn dịch cao hơn sẽ được sinh ra và tồn tại, để rồi chúng ta không ngừng sáng chế. Mà hậu quả mà con người chúng ta phải hứng chịu.

. Điều thứ hai là chúng ta sinh ra trên đời này vì những hiểu biết thấp kém, nhận thức sơ đẳng về sự hiện diện của mình “không biết sinh ra để làm gì  và chết sẽ đi về đâu?”. Vì vậy nên không ngừng lao vào cuộc sống như những con thiêu thân. Sống sa đọa, truỵ lạc vào những cuộc chơi thâu đêm, suốt sáng, đàn đúm, ca hát, nhảy múa, hút sách, mãi dâm, xì ke, ma túy, mặc cho cuộc sống đi đến chiều hướng như thế nào. Rồi một ngày nào đó họ sẽ nhận lãnh sự tiêu diệt mà không hiểu về cuộc sống. Một cái chết đau thương cho bản thân và gia đình họ.

Trước các sự kiện giữa các vấn đề xã hội Phật giáo nên làm gì? Tôi hiểu rất ít không dám nói sự cao siêu và mầu nhiệm của Phật pháp, xin đề cập ở đây một số giáo lý thực tế để ngỏ hầu xoa dịu những hiệu quả mà cuộc sống vốn có.

Bình đẳng: Chúng ta hiện nay tất nhiên có sự khác biệt về nòi giống, sắc dân, địa vị, giàu nghèo, trí thức hoặc ngu dốt. Nhưng sự sống và quyền sống ngang nhau bởi vậy chúng ta nên quan hệ với những người không may khi họ bị những căn bệnh, cùng nâng đỡ chia sẻ, như hiện nay một số tổ chức Phật giáo Việt Nam và thế giới đang vận dụng pháp (lợi hành) để cưu mang những con người xấu số ấy.

Lòng từ bi: Như tôi đề cao ở trên, lòng từ bi không bị trói buộc bởi những bệnh nhân đang rên la đau đớn, mà hình ảnh đức Phật đã thân hành ra cửa thành để thấy cảnh sinh, lão, bệnh, tử ấy mà giáo hóa trong suốt 26 thế kỷ qua, chúng ta nên tạo điều kiện, hoặc giúp đỡ trực tiếp trong muôn một, từ vật chất lẫn tinh thần bằng “ái ngữ” hoặc vận dụng tương thích bạn bè, đồng nghiệp thực hiện “đồng sự nhiếp, bố thí nhiếp” để gánh vác phần nào đau khổ của nhân loại. Chính khi chúng ta tham gia vào những khổ đau, bất hạnh của con người, thì lúc ấy đã xây dựng cho mọi người một niềm tin sâu sắc vào chánh pháp, từ đó họ sẽ học hỏi, chiêm nghiệm và thân chứng sự hiện hữu của mình vào đời sống, sẽ làm những việc có ích hơn cho bản thân và xã hội.

Để giải quyết những vướng mắc đang đối lập nhau giữa các vấn đề xã hội và đạo Phật, vì có người cho rằng đạo Phật là xuất thế, còn các vấn đề xã hội nóng bỏng như trộm cắp, mãi dâm, xì ke, ma túy thì như thế nào ? Tôi xin được nêu ra ở đây

Người Phật tử hiện nay: Sau khi Phật tử tại gia đã thọ tam quy và trì ngũ giới tức là đã chọn cho mình một lối đi tốt đẹp để tiến bước, nhưng vẫn thường thắc mắc và băn khoăn:

- Làm sao tu được.

- Tu như thế nào để đạt đến kết quả.

Phật tử tại gia phải đối diện biết bao nhiêu vấn đề, từ việc ứng xử, ngoại giao, quan hệ thân bằng quyến thuộc… chung đụng biết bao nhiêu nghịch cảnh, thuận lợi, khó khăn. Nhưng trước mắt là ngũ giới, Phật tử hành ngũ giới như thế nào?

Nói tới chữ tu người ta thường thấy to tát và quan trọng quá. Nhưng ở đây đối với bậc xuất gia tu hành thì giới luật vốn cao thâm khôn lường. Nhưng đối với người tại gia thì hướng đến một nhân cách tương đối. Phật tử có được nhân cách tương đối là góp phần xây dựng đời sống xã hội theo phong cách Phật giáo rồi. Vậy tu là sửa đổi. Sửa đổi cái xấu thành cái tốt; cái sai thành cái đúng; sửa những cái sai với đạo lý…

Kinh Duy Ma Cật là một bộ kinh nổi tiếng về đại thừa đã ca ngợi phương pháp và phong cách tuyệt vời của ngài Duy Ma Cật. Một tục gia, cư sĩ cũng có vợ, con, thê, thiếp sống một cuộc sống chung đụng với thế nhân nhưng nhân cách, phẩm chất và đạo đức quả là siêu xuất khiến chư Phật mười phương ca tụng (Duy Ma Cật Luận) .

TRƯƠNG NGUYỄN